ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
786
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
و دليل هلاك بوذ ، و كر با دق بوذ دليل آن بوذ كه دق محكم شذ ، و بوذ كه با بول مانندهى نرسك جيزى فرود آيذ و اين دليل « 1 » بوذ بكرمى جكر بغايت « 1 » ، و بوذ كه مانندهى سبوس آيذ و اين دليل بوذ بر كرّ مثانه « 2 » و با « 2 » درد بوذ بوقت بول كردن و كر بىدرد بوذ دليل آن بوذ كبيمار هلاك شوذ « 3 » بخاصه جن با رنكى منكر بوذ و علامات نضج نبود ، و بود كى ماننده كرسنه بوذ يا ماننده سمد يا مانندهى « 4 » صفايح و اينهمه علامات هلاك بوذ ، اكنون بكدريم « 5 » ازين باب . فى النبض و اجناسه « 6 » تا مردم زنده بوذ شرايين او جنبان بوذ تا بدان حركت تن را همى كرم دارذ بحرارت غريزى كه به اول افرينش امده است با منى « 7 » ، و دل حيوان معدن اين حرارت « 8 » آمذست « 8 » و سبب زندكانى حيوان اين حرارتست ، و دل را و شرايين را متحرك كردست « 9 » به دو كونه حركت يكى را حركت انبساط كويند ( f . 630 ) و ديكر را حركت انقباض ، و اين هر دو كونه حركت مر دل را و شرايين را از يك نسبت « 10 » بوذ و يك زمان بوذ ، حركت انقباض آن بوذ كى دل و شرايين فراز آيند سوى [ ميانه ] « 11 » دل و سوى « 12 » ميانه شرايين ، و حركت انبساط ان بوذ « 13 » كه دل از ميانه سوى كرانه « 14 » آيذ و شرايين همان
--> ( 1 - 1 ) - ف : بكرمى جكر بغايت بوذ ( 2 - 2 ) - م : اكر يا ( 3 ) - ف : هلاك شذ ( 4 ) - ف : مانند ( 5 ) - ف : بكذرم ( 6 ) - ف : باب تعرف اجناس النبض ( 7 ) - ب ه : مردم ( 8 - 8 ) - ف : است ( 9 ) - ف : متحرك كرده است ( 10 ) - ب ه : سبب ، خ ( 11 ) - از « ف » و « ب ه » افزوده شد ( 12 ) - ف : « سوى » ندارد ( 13 ) - ب ه : كى دل را از ميانه سوى كرانهء دل ارد و شرائين هم از ميانه سوى كرانهء شرائين آرد ( 14 ) - ف : افزوده . دل